Genetika va Patologiya
Bugungi kunda patologiya va genetika bir-biri bilan chambarchas bog‘liq ikki yo‘nalish hisoblanadi. Ayniqsa, saraton bo‘yicha tadqiqotlarda, xususan somatik mutatsiyalarni o‘rganishda, ushbu ikki yo‘nalish birgalikda faoliyat yuritadi. To‘qima laboratoriyaga kelgach, avvalo patologiya bo‘limida makroskopik tekshiruv o‘tkaziladi. Saraton turiga qarab, qaysi hududlardan va nechta kesma olinishi hamda tadqiqot qanday usulda olib borilishi belgilanadi. To‘qimada qanday tekshiruv o‘tkazilishidan qat’i nazar, birinchi bosqich kirib kelgan to‘qimaning qaysi qismi saraton to‘qimasi ekanligini aniqlashdan iborat. Shuningdek, tekshirilayotgan hududning qancha qismini saraton to‘qimasi egallagani baholanadi. Ushbu dastlabki tekshiruvdan so‘ng qo‘llaniladigan usulga qarab batafsil tahlil boshlanadi. Agar sekvenslash tahlili bajariladigan bo‘lsa, belgilangan hududdan to‘qima olinadi, DNK ajratib olinadi va maqsadli gen bo‘yicha tekshiruv boshlanadi. Agar FISH usuli qo‘llaniladigan bo‘lsa, FISH tahlili uchun mos qalinlikdagi kesmalar tayyorlanadi. Ushbu kesmalarda saraton hududi belgilanadi va tekshiruv uchun zond aynan shu sohaga qo‘llaniladi.
Intergen patologiya va genetika laboratoriyalariga birgalikda ega bo‘lgan kam sonli markazlardan biridir. Markaz patologiya va genetikaning hamkorlik madaniyatini bemor manfaatiga xizmat qiladigan ustunlikka aylantirgan. Laboratoriyaga kelgan namunalar bo‘yicha klinik ma'lumotlar olinadi va bemor uchun eng mos tekshiruvlarni tanlash maqsadida patologiya-genetika konsiliumi o‘tkaziladi.
Xuddi shuningdek, «homila patologiyasi» (fetal pathology) tadqiqotlarida ham patologiya va genetika birgalikda ishlashi zarur. Agar homila ultratovush tekshiruvida aniqlangan nuqsonlar sababli homiladorlik yakunlangan bo‘lsa yoki bachadon ichida vafot etgan homila bo‘yicha tashxis talab qilinsa, genetika va patologiya yana birgalikda ishlaydi. Genetik shifokor o‘limdan keyingi tekshiruvda aniqlangan dismorfik belgilar, prenatal topilmalar, ultratovush natijalari, akusherlik anamnezi va oiladan olingan ma'lumotlarga asoslanib dastlabki tashxisni shakllantiradi hamda patologga batafsil ma'lumot beradi. Patolog esa e'tibordan chetda qolmasligi kerak bo‘lgan muhim jihatlar haqida xabardor bo‘ladi. Ushbu ma'lumotlar asosida patolog autopsiyani amalga oshiradi. Bu bosqichda platsenta juda muhim ahamiyatga ega. Ba'zan faqat platsentani tekshirishning o‘zi tashxis qo‘yish uchun yetarli bo‘lishi mumkin. Shu sababli bunday tekshiruv rejalashtirilganda, namunani qanday yuborish va saqlash kerakligi bo‘yicha markazimizdan ma'lumot olish tavsiya etiladi, chunki bunday qimmatli to‘qimaning eng yaxshi sharoitlarda tekshirilishi muhimdir. Ushbu tadqiqotlar oilaning keyingi homiladorliklari uchun xavfni baholash va oilada xavf ostida bo‘lishi mumkin bo‘lgan boshqa shaxslarni aniqlash nuqtai nazaridan katta ahamiyatga ega.
Biopsiya
Organizmning kirish mumkin bo‘lgan a'zolaridan olingan kichik to‘qima namunasi biopsiya deb ataladi. Masalan, teridagi xollardan olingan namunalar, endoskopiya orqali olingan me'da-ichak namunalari, bronxoskopiya orqali olingan o‘pka to‘qimasi yoki sistoskopiya orqali olingan siydik pufagi namunalari biopsiya hisoblanadi. Ushbu namunalar maxsus bo‘yash usullaridan so‘ng mikroskop ostida tekshiriladi va kasallik mavjudligi haqida muhim ma'lumot beradi. Zarur hollarda ular kattaroq jarrohlik amaliyotidan oldingi dastlabki diagnostik usul sifatida qo‘llaniladi.
Rezeksiya
Shikastlangan organning bir qismi yoki to‘liq jarrohlik yo‘li bilan olib tashlanishi rezeksiya yoki to‘liq olib tashlash deb ataladi. Olib tashlangan to‘qima maxsus saqlovchi suyuqliklarda laboratoriyamizga yetkaziladi. Mutaxassislarimiz to‘qimani tekshiradi, zarur namunalarni oladi va keyingi fiksatsiya jarayoni uchun maxsus ishlov berish qurilmasiga joylashtiradi. Keyinchalik tayyorlangan namunalardan piyoz po‘stlog‘idek yupqa kesmalar olinadi va bo‘yaladi. Shundan so‘ng patologiya mutaxassislarimiz hujayralarni mikroskop ostida tekshirishga tayyor bo‘ladi. Ba'zan tekshirilayotgan to‘qimaga tashxis qo‘yish uchun maxsus bo‘yash usullari talab etiladi. Ushbu bo‘yash usullari qo‘llanilganda tashxisning aniqlik darajasi oshadi. Bundan tashqari, ayrim davolash usullarini rejalashtirishdan oldin ushbu bo‘yash tekshiruvlarini o‘tkazish va ularning natijalarini olish zarur hisoblanadi.
Sitopatologiya Nima?
Sitologiya — hujayralarni o‘rganuvchi fan. Kasalliklarda dastlabki o‘zgarishlar organizmning eng kichik tirik birligi bo‘lgan hujayrada boshlanadi. Keyinchalik bu o‘zgarishlar kengayib, kasallik namoyon bo‘ladi. Sitopatologiya patologiyaning bir bo‘limi bo‘lib, kasalliklarga tashxis qo‘yish maqsadida to‘qimalar va tana suyuqliklaridan olingan namunalarni tekshirib, hujayralardagi o‘zgarishlarni aniqlaydi.
Turli tana suyuqliklarida, bachadon bo‘yni va qindan olingan surtmalarda, shuningdek qalqonsimon bez, ko‘krak bezi, jigar va suyak iligidan olingan igna aspiratsiyasi namunalarida turli hujayralar yoki saraton hujayralari qidiriladi.
Servikovaginal Surtma Testi
Bachadon bo‘yni saratonini skrining qilish uchun qo‘llaniladigan surtma testi (Pap smear) dunyo bo‘ylab qariyb 100 yildan buyon qo‘llanilib kelinmoqda va o‘z samaradorligini isbotlagan. Surtma testi natijalari odatda 24–72 soat ichida tayyor bo‘ladi. An'anaviy surtmadan farqli ravishda, suyuqlik asosidagi surtma preparatlarida, agar muntazam tekshiruv vaqtida shubhali displastik hujayralar aniqlansa, Inson papilloma virusi (HPV) turini aniqlash uchun qo‘shimcha molekulyar tekshiruv — HPV PCR testi talab etiladi. Agar namuna dastlabki olish vaqtida suyuqlik asosidagi preparat uchun to‘g‘ri olingan bo‘lsa, bemordan qayta namuna olmasdan HPV tekshiruvini rejalashtirish mumkin. Shuni unutmaslik kerakki, bachadon bo‘yni saratoni erta aniqlansa davolash mumkin. Shu sababli skrining tekshiruvlari juda muhimdir.
Yupqa Igna Aspiratsion Biopsiyasi
Yupqa igna aspiratsion biopsiyasi (FNAB) tirik to‘qima namunalarini tahlil qilish imkonini beruvchi hamda kasalliklarga tez va oson tashxis qo‘yishga yordam beruvchi usul bo‘lib, eng ko‘p qalqonsimon bez tugunlari, so‘lak bezlari o‘smalari, limfa tugunlari va o‘pka tugunlarini tashxislashda qo‘llaniladi. FNAB og‘riqsiz, qulay va ishonchli diagnostik usul bo‘lib, shifokor va bemor uchun muhim afzalliklarga ega. Agar tekshiruv natijalari kutilganidek bo‘lsa, bemor keraksiz jarrohlik amaliyoti va narkozdan qutulishi mumkin. Tadqiqotlarga ko‘ra, homiladorlik davrida ham xavfsiz qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan yupqa igna aspiratsion biopsiyasida saraton hujayralarining tarqalishi yoki implantatsiyasi xavfi juda kam uchraydi.
Tana Suyuqliklarida Sitologiya
Ushbu yo‘nalish tana suyuqliklarida eksfoliativ sitologik tekshiruvlarni o‘z ichiga oladi (masalan, so‘lak, miya-orqa miya suyuqligi, siydik, bronxoalveolyar lavaj, ekssudatlar, plevra, qorin bo‘shlig‘i, bo‘g‘im ichki suyuqliklari va boshqalar).