Meningioma nima?
Meningioma — bosh miya va orqa miyani o‘rab turuvchi himoya pardalari (meningalar)dan kelib chiqadigan yaxshi sifatli o‘sma turidir. Ushbu o‘smalar odatda sekin o‘sadi, kamdan-kam hollarda xavfli (malign) bo‘ladi va ko‘pincha jarrohlik yo‘li bilan muvaffaqiyatli davolanadi. Meningiomalar odatda meningeal hujayralardan rivojlanadi va ko‘pincha bosh miya po‘stlog‘i, miyacha, ko‘ruv nervlari hamda orqa miya atrofida uchraydi.
Meningioma Belgilari Qanday?
Meningiomalar ko‘pincha hech qanday alomat bermaydi va boshqa sabablar, masalan bosh og‘rig‘i tufayli o‘tkazilgan bosh miya tekshiruvlari vaqtida tasodifan aniqlanadi. Biroq, o‘sma kattalashganda yoki miyaning ma'lum qismlariga bosim o‘tkazganda bosh og‘rig‘i, ko‘rish bilan bog‘liq muammolar, muvozanat buzilishi yoki nevrologik belgilarni keltirib chiqarishi mumkin.
Meningioma Qanday Aniqlanadi?
Meningiomalar odatda kompyuter tomografiyasi (KT) yoki magnit-rezonans tomografiya (MRT) yordamida aniqlanadi. Ushbu tasvirlash usullari o‘smaning joylashuvi va hajmini aniqlashga yordam beradi.
Meningiomalarda Erta Genetik Tashxis
Genetik tekshiruv ayniqsa oilaviy anamnezida meningioma bo‘lgan shaxslar yoki ayrim genetik sindromlar bilan bog‘liq holatlarda muhim ahamiyatga ega. NF2, PTEN, SUFU, SMARCB1, SMARCE1, MN1, PDGFB va FOXM1 kabi genlardagi mutatsiyalar oilaviy saraton sindromlari bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Shu sababli batafsil oilaviy anamnez olinishi zarur.
Agar kasallikka moyillikni keltirib chiqaruvchi mutatsiya aniqlansa, profilaktik kuzatuv maqsadida erta skriningni boshlash mumkin. Erta genetik tashxis jarayonining maqsadi ma'lum genetik o‘zgarishlarni aniqlash va shunga mos boshqaruv strategiyalarini ishlab chiqishdir. Biroq, ushbu jarayonning har bir bosqichi ehtiyotkorlik bilan olib borilishi kerak va genetik maslahat olish qat'iy tavsiya etiladi. Genetik tekshiruv o‘tkazish to‘g‘risidagi qaror bemorning klinik holati, oilaviy anamnezi va mavjud belgilariga qarab qabul qilinadi.
Meningiomalarning Tasnifi
Meningiomalar odatda uch darajaga bo‘linadi:
- I-daraja (yaxshi sifatli): Odatda sekin o‘sadi va qaytalanish xavfi past bo‘ladi.
- II-daraja (atipik): Tezroq o‘sishi va qaytalanish xavfi yuqoriroq bo‘lishi mumkin.
- III-daraja (anaplastik): Yanada agressiv bo‘lib, tezroq o‘sish va tarqalishga moyil bo‘ladi.
Davolash Jarayoni
Meningiomalarni davolash odatda jarrohlik yo‘li bilan o‘smani olib tashlashni o‘z ichiga oladi. Biroq, davolash rejasi o‘smaning hajmi, joylashuvi va bemorning umumiy sog‘lig‘i kabi omillarni hisobga olgan holda individual tarzda tuziladi. Ba'zi hollarda operatsiyadan keyin radioterapiya tavsiya etilishi mumkin.
Prognoz
Meningiomalarning aksariyati yaxshi sifatli bo‘lib, davolashdan keyingi prognozi odatda yaxshi hisoblanadi. Biroq, ayrim o‘smalar operatsiyadan keyin qaytalanishi yoki yanada agressiv xususiyat ko‘rsatishi mumkin.
Meningiomalar ko‘pincha tasodifan aniqlanadigan va samarali davolanishi mumkin bo‘lgan o‘smalardir. Biroq, har bir bemor va har bir o‘sma o‘ziga xos bo‘lgani sababli, davolash rejasi bemorning individual holatiga qarab shifokor tomonidan tuzilishi kerak.
Meningiomalarda Qo‘llaniladigan Genetik Skrining Testlari
- FOXM1 (9 ekzon)
- Monosomiya 22, (del22, LOH 22) (SNP array)
- SMARCB1
Gipofiz Adenomalari Bilan Bog‘liq Genetik Testlar (ba'zan differensial tashxis yoki birga uchraydigan holatlarda ahamiyatli bo‘lishi mumkin)
- AIP (Yangi avlod sekvenslash - NGS)
- GNAS (Yangi avlod sekvenslash - NGS)
- USP8 (Yangi avlod sekvenslash - NGS)
