Papillyar Qalqonsimon Bez Saratoni (Qalqonsimon Bez Karsinomasi) Nima?
Papillyar qalqonsimon bez saratoni qalqonsimon bez saratonining eng ko‘p uchraydigan turi bo‘lib, barcha qalqonsimon bez saratonlarining taxminan 80 foizini tashkil qiladi. Qalqonsimon bez bo‘yin sohasida joylashgan muhim a’zo bo‘lib, u metabolizmni boshqaruvchi tiroksin (T4) va triyodtironin (T3) kabi gormonlarni ishlab chiqaradi. Papillyar qalqonsimon bez saratoni aynan shu bez hujayralaridan kelib chiqadi. Medullyar bo‘lmagan qalqonsimon bez saratonlarining taxminan 3–4 foizi oilaviy xususiyatga ega. Bu kasallik ayollarda ko‘proq uchraydi va odatda ayollarda erkaklarga qaraganda yoshroq yoshda kuzatiladi.
Bu turdagi saraton odatda sekin o‘sadi va qalqonsimon bez saratonining boshqa turlariga qaraganda yaxshiroq prognozga ega.
Papillyar Qalqonsimon Bez Saratonining Xususiyatlari
Ushbu turdagi saratonning asosiy xususiyatlari quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
-
Ildiz hujayra kelib chiqishi: Papillyar qalqonsimon bez saratoni qalqonsimon bezning ildiz hujayralaridan kelib chiqadi. Bu hujayralar qalqonsimon bez gormonlarini ishlab chiqarish uchun muhim ahamiyatga ega.
-
Aniq chegaralangan tugunchalar: U odatda qalqonsimon bez ichida yoki uning atrofida aniq chegaralangan tugunchalar (kichik bo‘rtmalar) ko‘rinishida namoyon bo‘ladi.
-
Sekin o‘sish: Bu turdagi saraton odatda sekin rivojlanadi va kamdan-kam hollarda yaqin limfa tugunlari yoki boshqa a’zolarga tarqaladi.
-
Radiatsiya ta’siri: Ayniqsa bolalik davrida bosh va bo‘yin sohasiga yuqori dozalarda radiatsiya ta’siriga uchragan shaxslarda papillyar qalqonsimon bez saratoni rivojlanish xavfi yuqoriroq bo‘ladi.
Papillyar Qalqonsimon Bez Saratonida Genetik Testlar va Xavfni Baholash
Genetik test — bu shaxsning papillyar qalqonsimon bez saratoni rivojlanish xavfini baholash yoki kasallikka moyillikni oshirishi mumkin bo‘lgan genetik omillarni aniqlash uchun o‘tkaziladigan tibbiy tekshiruvdir. Papillyar qalqonsimon bez saratoni qalqonsimon bez hujayralaridan kelib chiqadi va qalqonsimon bez saratonining eng ko‘p uchraydigan turidir.
-
Genetik mutatsiyalarni aniqlash: Ushbu test papillyar qalqonsimon bez saratoni bilan bog‘liq bo‘lgan muayyan genetik mutatsiyalarni aniqlashga qaratilgan. BRAF, RET/PTC va RAS kabi genlardagi mutatsiyalar papillyar qalqonsimon bez saratoni bilan bog‘liqligi aniqlangan.
-
Xavfni baholash: Genetik test ma’lum noyob genetik sindromlar bilan bog‘liqlik mavjudligini aniqlash uchun muhimdir. Oilaviy holatlarning bir qismi ma’lum sindromlarning tarkibiy qismi bo‘lishi mumkin. Masalan:
-
FAP (Oilaviy adenomatoz polipoz koli) — yo‘g‘on ichak saratoni bilan bog‘liq.
-
PTEN geni bilan bog‘liq bo‘lgan Cowden sindromi (Ko‘p sonli hamartoma sindromi) ko‘krak bezi, qalqonsimon bez va bachadonga ta’sir qiluvchi yaxshi sifatli o‘smalar bilan kechishi mumkin.
-
PRKAR1A geni bilan bog‘liq bo‘lgan Carney kompleksi 1-turi, unda yaxshi sifatli o‘smalar, gormonal muammolar hamda papillyar va follikulyar qalqonsimon bez saratoni xavfi oshishi mumkin.
-
Gardner sindromi, Werner sindromi va DICER1 sindromi ham medullyar bo‘lmagan qalqonsimon bez saratonlari bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.
-
Bundan tashqari, oilada bir nechta zararlangan shaxslar bo‘lib, hech qanday ma’lum sindrom aniqlanmagan holatlar ham mavjud — bunday oilalar hali aniqlanmagan saratonga moyillik genlarini tashuvchi bo‘lishi mumkin. Tadqiqotlar oilaviy medullyar bo‘lmagan qalqonsimon bez saratonlarida 1-xromosoma va 19-xromosomadagi genlar bilan mumkin bo‘lgan bog‘liqlikni ham ko‘rsatgan.
-
Shu sababli, papillyar qalqonsimon bez saratoni tashxisi qo‘yilgan shaxslarni ushbu bog‘liq holatlar belgilari bo‘yicha sinchkovlik bilan baholash tavsiya etiladi va zarurat bo‘lsa, genetik test rejalashtirilishi kerak.
-
Davolashni rejalashtirish: Genetik test natijalari davolash bo‘yicha qarorlarga ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Ba’zi hollarda yanada agressiv davolash usullari yoki ma’lum dori vositalaridan foydalanish talab qilinishi mumkin.
-
Oilaviy maslahat: Genetik test natijalari oila a’zolarining saraton xavfini baholashga ham yordam berishi mumkin. O‘xshash saraton turlari bo‘yicha oilaviy anamnezga ega shaxslar o‘zlari uchun ham genetik testni ko‘rib chiqishlari mumkin.
Papillyar Qalqonsimon Bez Saratoni Uchun Qo‘llaniladigan Genetik Skrining Testlari
Ushbu testlar saraton ichida rivojlangan somatik o‘zgarishlarni tekshirish uchun o‘simta to‘qimasida amalga oshiriladi.
- KRAS (12, 13, 61, 117, 146-kodonlar) (Keyingi avlod sekvensiyasi - NGS)
- NRAS (12, 13, 61, 117, 146-kodonlar) (Keyingi avlod sekvensiyasi - NGS)
- HRAS (Keyingi avlod sekvensiyasi - NGS)
- BRAF (V600E) (Keyingi avlod sekvensiyasi - NGS)
- RET qayta tuzilishlari (FISH - Breakapart)
Papillyar Qalqonsimon Bez Saratonining Belgilari
Papillyar qalqonsimon bez saratonining belgilari odatda bo‘yindagi qalqonsimon bezning kattalashishi yoki qalqonsimon bez tugunchasi mavjudligi bilan bog‘liq. Biroq, ushbu belgilar boshqa qalqonsimon bez kasalliklari yoki yaxshi sifatli (saratonsiz) tugunchalar tufayli ham yuzaga kelishi mumkin.
- Bo‘yindagi bo‘rtma: Ayniqsa qalqonsimon bez sohasida paydo bo‘ladigan shish yoki bo‘rtma. Bu bo‘rtma odatda og‘riqsiz bo‘ladi.
- Qalqonsimon bez tugunchasi: Papillyar qalqonsimon bez saratoni ko‘pincha qalqonsimon bez ichida yoki atrofida bir yoki bir nechta tugunchalar (kichik bo‘rtmalar) ko‘rinishida namoyon bo‘ladi.
- Tomoqdagi noqulaylik hissi: Tomoqda noqulaylik hissi paydo bo‘lishi mumkin, bu qalqonsimon bez tugunchasi yoki bo‘yin sohasidagi saraton bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.
- Yutishda qiyinchilik: Qalqonsimon bezning kattalashishi yoki tugun mavjudligi yutishda qiyinchilik tug‘dirishi mumkin.
- Ovozdagi o‘zgarishlar: Saraton ovoz paylariga ta’sir qilib, ovoz tembrining o‘zgarishiga olib kelishi mumkin.
- Tugunchaning kattalashishi: Mavjud qalqonsimon bez tugunchasining kattalashishi yoki yanada sezilarli bo‘lib qolishi.
- Bo‘yin og‘rig‘i yoki sezgirligi: Odatda og‘riqsiz bo‘lsa-da, ayrim bemorlarda bo‘yin sohasida yengil og‘riq yoki sezgirlik kuzatilishi mumkin.
- Limfa tugunlarining kattalashishi: Ba’zi hollarda saraton bo‘yindagi limfa tugunlariga tarqalib, ularning kattalashishiga sabab bo‘lishi mumkin.
Papillyar qalqonsimon bez saratoni odatda sekin o‘sadi va dastlabki bosqichlarda belgilar yengil bo‘lishi mumkin. Shu sababli, qalqonsimon bezda har qanday o‘zgarish yoki bo‘yin sohasida shubhali belgilarni sezgan shaxslar tibbiyot mutaxassisiga murojaat qilishlari kerak.
