Kanceri i Gjirit

Çfarë është Kanceri i Gjirit?

Kanceri i gjirit është një lloj kanceri që shfaqet kur qelizat e gjirit rriten në mënyrë të pakontrolluar. Zakonisht e ka origjinën në qelizat “prodhuese të qumështit” ose në “kanalet e qumështit” të indit të gjirit. Megjithëse kanceri i gjirit prek kryesisht gratë, ai mund të shfaqet edhe te burrat, megjithëse rrallë.

Testet e Skriningut Gjenetik për Rrezikun e Kancerit të Trashëguar

Këto teste përdoren për të vlerësuar rrezikun e kancerit tek individët që kanë histori personale ose familjare të kancerit të gjirit. Dihet se afërsisht 10% e kancereve të gjirit janë familjare. Kur një person diagnostikohet me kancer, është e rëndësishme të vlerësohet nëse kanceri është familjar, jo vetëm për planifikimin e trajtimit, por edhe për të përcaktuar nëse anëtarët e tjerë të familjes janë në rrezik. Ky vlerësim është i rëndësishëm për planifikimin e trajtimit të personalizuar për pacientin dhe për identifikimin e anëtarëve të familjes me rrezik, duke mundësuar zbulimin e hershëm ose parandalimin e kancerit tek këta individë. Gjithashtu, analiza farmakogjenomike mund të ndihmojë në përzgjedhjen dhe përcaktimin e dozave të barnave bazuar në profilin gjenetik të një personi.

Këto teste gjenetike analizojnë variante (mutacione) në gjene të ndryshme që mund të rrisin rrezikun e kancerit të gjirit. Kryesisht analizohen variantet në gjenet BRCA1 dhe BRCA2, si dhe shumë gjene të tjera të lidhura me kancerin. Rezultatet e testit tregojnë nëse një person mbart variante gjenetike me rrezik të lartë.

Megjithatë, është e rëndësishme të theksohet se mbartja e këtyre varianteve nuk garanton zhvillimin e kancerit dhe mungesa e varianteve të zbuluara nuk garanton mbrojtje nga kanceri. Këto teste vlerësohen duke përdorur të dhëna nga mijëra burime. Nëse zbulohet një variant i lidhur me kancerin, ai nuk duhet të neglizhohet dhe duhet të krijohet një plan i përshtatshëm skriningu bazuar në variantin specifik. Duke marrë parasysh se të paktën 80–85% e kancereve janë sporadike (jo familjare), edhe individët pa variante të zbuluara mund të zhvillojnë kancer. Faktorët mjedisorë si duhanpirja, konsumimi i alkoolit dhe dieta jo e shëndetshme mund ta rrisin më tej këtë rrezik.

Testimi Gjenetik për Predispozicionin ndaj Kancerit të Trashëguar

Paneli i skriningut gjenetik për rrezikun e kancerit të trashëguar (familjar) përfshin afërsisht 220 gjene të njohura si të lidhura me kancerin dhe rreth 400 gjene “kandidate” të dyshuara se kanë lidhje me kancerin. Mjekët mund të përdorin panele të ndryshme. Ndërsa zbulohen gjene të reja të lidhura me kancerin, ato shtohen në panele, të cilat përditësohen rregullisht.

Testimi Gjenetik në Kancerin e Gjirit

Testimi gjenetik tek individët me kancer të gjirit synon identifikimin e varianteve specifike në indin kancerogjen. Këto teste ndihmojnë në përcaktimin e opsioneve të trajtimit, parashikimin e rezistencës ndaj barnave dhe kuptimin e prognozës duke identifikuar ndryshime specifike gjenetike në qelizat tumorale.

Testet Gjenetike të Përdorura për Rrezikun e Kancerit të Gjirit

• HER2 / Estrogjen / Progesteron / Ki67 (Ngjyrosja me Imunohistokimi)
• HER2/ErbB2 (FISH)
• Sekuencimi P53 (për mutacionet gain-of-function, për udhëzimin e dozimit të rrezatimit)
• P53 (FISH) (për vlerësimin e radio-rezistencës)
• BRCA1-2 (Sekuencimi i Plotë i Gjenit) (Sekuencimi i Gjeneratës së Ardhshme - NGS) (Ndjeshmëria ndaj Inhibitorëve PARP) (nga indi dhe gjaku)
• Analiza e Shprehjes PDL1
• PIK3CA (NGS) (nga indi dhe gjaku)
• Analiza e Gjeneve HRR dhe Vlerësimi i Rezultatit HRD

Testimi me Panele Gjenetike:Këto janë teste të bazuara në sekuencimin e gjeneratës së ardhshme (NGS) që analizojnë njëkohësisht ndryshime të shumta gjenetike (panele të mutacioneve tumorale). Ato mund të kryhen në indin tumoral ose përmes biopsisë së lëngshme nga serumi i marrë nga një mostër gjaku. Këto teste vlerësojnë mutacionet në shumë gjene, paqëndrueshmërinë mikrosatelitore dhe ngarkesën mutacionale të tumorit. Panelet mundësojnë një analizë të detajuar të profilit gjenetik të tumorit, duke ndihmuar në identifikimin e karakteristikave unike të tumorit dhe duke udhëhequr opsionet e “trajtimit të personalizuar” dhe prognozën. Qendra të ndryshme ofrojnë panele me numër të ndryshëm gjenesh. Paneli i qendrës sonë përfshin analizë gjithëpërfshirëse të mutacioneve gjenetike, ngarkesës mutacionale të tumorit, PDL/PDL1 dhe vlerësimin e paqëndrueshmërisë mikrosatelitore. Gjithashtu analizohen edhe polimorfizmat që lidhen me efektet e mundshme toksike të agjentëve standardë kimioterapeutikë dhe efikasitetin e barnave. Pacientët e diagnostikuar me kancer të mushkërive duhet të konsultohen me një onkolog dhe një specialist gjenetik për të diskutuar opsionet e trajtimit.

Paneli i Fuzionit të ARN-së (Fuzioni i Gjeneve):Kjo metodë përdor ARN-në e nxjerrë nga indi kancerogjen, e cila analizohet përmes NGS (“RNA-seq”), për të zbuluar fuzione dhe disa delecione ose duplikime. Ajo luan një rol kritik në identifikimin e terapive të mundshme të synuara dhe shënuesve prognostikë për pacientët e përzgjedhur.

Kush Duhet t’i Nënshtrohet Skriningut Gjenetik për Rrezikun e Kancerit të Gjirit?

Testimi gjenetik i kancerit të gjirit rekomandohet për individët me disa faktorë rreziku ose histori familjare të kancerit të gjirit:

• Historia Familjare: Individët me histori familjare të kancerit të gjirit mund të kenë predispozicion gjenetik. Testimi duhet të merret në konsideratë për ata që kanë të afërm të shkallës së parë (nënë, motër, baba ose vëlla) me histori të kancerit të gjirit.

• Mbartësit e Mutacioneve Gjenetike: Personat që dihet se mbartin mutacione specifike si BRCA1 ose BRCA2 duhet t’i nënshtrohen testimit, pasi kanë rrezik më të lartë për zhvillimin e kancerit të gjirit.

• Kanceri i Gjirit me Fillim të Hershëm: Një histori personale ose familjare e kancerit të gjirit të diagnostikuar në moshë të re (p.sh. nën 40 vjeç) sugjeron fuqishëm një model të trashëguar.

• Lloje të Tjera të Kancerit: Nëse ekziston histori e kancereve të tjera përveç kancerit të gjirit—veçanërisht kanceri i vezoreve, pankreasit ose kancere të tjera sindromike—duhet të merret në konsideratë testimi gjenetik për të vlerësuar rrezikun e kancerit të trashëguar (p.sh. sindroma Li-Fraumeni).

• Raste të Shumta të Kancerit: Individët ose familjet me raste të shumta të kancerit kanë një mundësi më të lartë për nevojën e testimit gjenetik.

• Historia Personale e Kancerit të Gjirit: Një diagnozë e mëparshme e kancerit të gjirit mund të tregojë nevojën për testim për të vlerësuar rrezikun e rikthimit.

• Kanceri Multifokal: Prania e tumoreve të shumta në gji mund të sugjerojë një shkak të trashëguar.

Gjetjet klinike shtesë tek një pacient mund të jenë gjithashtu të rëndësishme. Për shembull, polipet në traktin gastrointestinal, disa sëmundje të tiroides ose tumoret beninje të quajtura hamartoma mund të tregojnë një sindromë familjare të kancerit (p.sh., sindroma Cowden, sindroma Peutz-Jeghers).

Kancere dytësore mund të zhvillohen me kalimin e kohës tek individët me predispozicion ndaj kancerit të trashëguar. Prandaj, ndjekja e rregullt është thelbësore, veçanërisht për mbartësit e mutacioneve BRCA, ku skriningu për kancerin e vezoreve është kritik. (Raportohen kanceri i gjëndrave të pështymës, kanceri i ezofagut, kanceri i stomakut, kanceri i zorrës së trashë, kanceri i mitrës, kanceri i tiroides, sarkoma e indeve të buta, melanoma e lëkurës dhe leucemia mieloide akute - AML).

Tregues të tjerë të rrezikut përfshijnë kancerin e vezoreve në çdo moshë, kancerin bilateral të gjirit, kancere të shumta të gjirit tek i njëjti individ, kancerin trefish negativ të gjirit (negativ ndaj receptorëve të estrogjenit, progesteronit dhe HER2), histori të kombinuar të kancerit të gjirit/vezoreve ose pankreasit në të njëjtën familje, anëtarë të shumtë të familjes me kancer gjiri, mutacione BRCA të zbuluara tek anëtarët e familjes dhe praninë e kancerit të gjirit tek meshkujt në familje. Në raste të tilla, individët duhet të informohen rreth “Testeve të Skriningut për Kancerin e Trashëguar” dhe testimi duhet të planifikohet në përputhje me rrethanat.

Rezultatet e Testeve Gjenetike të Kancerit të Gjirit dhe Interpretimi i Tyre

Rezultatet e testeve gjenetike të kancerit të gjirit, qofshin teste skriningu ose diagnostikuese, janë shumë të rëndësishme si për pacientin ashtu edhe për familjen e tij. Ato ndikojnë në interpretimin diagnostik, identifikimin e anëtarëve të familjes me rrezik dhe planifikimin e trajtimit për pacientin. Rezultatet duhet të vlerësohen nga profesionistë të kujdesit shëndetësor me përvojë dhe duhet të ofrohet këshillim gjenetik i detajuar. Ndërsa shumë gjene të lidhura me kancerin janë identifikuar përmes studimeve të sekuencimit të gjeneratës së ardhshme, historikisht gjenet BRCA kanë qenë fokusi kryesor kur është marrë në konsideratë gjenetika e kancerit të gjirit.

Rëndësia e Gjeneve BRCA

Afërsisht 10% e kancereve të gjirit janë familjare. Gjenet BRCA janë të rëndësishme si në kanceret sporadike ashtu edhe në ato familjare. Ato janë të përfshira në riparimin e ADN-së dhe çdo person ka dy kopje—një nga secili prind. Një variant patogjen në njërën kopje krijon predispozicion ndaj kancerit.

Pikat Kryesore për Individët me Rezultate Pozitive të Testit BRCA

1. Individët që mbartin një variant BRCA kanë 50% mundësi për ta kaluar atë tek fëmijët e tyre.
2. Testimi për predispozicionin familjar mund të kryhet duke përdorur një mostër gjaku. Për rastet sporadike, testimi mund të kryhet në indin tumoral ose në ADN-në pa qeliza të marrë nga një tub i veçantë për mbledhjen e gjakut (biopsi e lëngshme).
3. Afërsisht 50% e grave me mutacione BRCA zhvillojnë kancer deri në moshën 70 vjeç. (Rreziku është 59–87% për mbartëset e mutacionit BRCA1 dhe 33–80% për mbartëset e mutacionit BRCA2).
4. Rreziku i zhvillimit të kancerit është më i lartë në familjet me histori të kancerit të gjirit dhe rreziku i një kanceri të dytë është gjithashtu i rritur tek personat me mutacion BRCA.
5. Meshkujt me mutacion BRCA1 kanë rrezik të rritur për kancer të prostatës, ndërsa ata me mutacion BRCA2 kanë rrezik të rritur për kancer të gjirit. Të afërmit meshkuj gjithashtu duhet të kontrollohen.
6. Në familjet me mutacione BRCA, kanceri i gjirit ka tendencë të shfaqet në mosha më të reja (≤50 vjeç) dhe paraqet një ecuri klinike më agresive.
7. Si mbartësit meshkuj ashtu edhe femra të mutacioneve BRCA1/2, megjithëse me rrezik më të ulët, kanë gjithashtu rrezik të shtuar për kancer të pankreasit dhe duhet të monitorohen.
8. Disa variante specifike BRCA janë lidhur me çrregullime të caktuara të gjakut, si anemia Fanconi, veçanërisht tek fëmijët që trashëgojnë një variant patogjen nga të dy prindërit. Këshillimi duhet të përfshijë informacion rreth këtij rreziku.

Përfitimet e Testimit Gjenetik

• Identifikimi i Ndjeshmërisë Gjenetike: Testet gjenetike mund të zbulojnë mutacione ose ndryshime specifike që mund të rrisin rrezikun e një individi për kancer gjiri. Veçanërisht mutacionet e rëndësishme, si ato në gjenet BRCA1 dhe BRCA2, duhet të interpretohen nga mjekë me përvojë dhe duhet të ofrohet këshillim gjenetik i detajuar.

• Këshilla Mjekësore e Personalizuar: Rezultatet e testit udhëheqin rekomandimet mjekësore të personalizuara. Në varësi të gjenit dhe efektit të variantit, përcaktohen programet dhe protokollet e përshtatshme të skriningut. Për shembull, nëse zbulohet një mutacion në një gjen të riparimit të ADN-së, ai duhet të merret në konsideratë gjatë planifikimit të radioterapisë dhe gjatë skriningut.

• Diagnoza e Hershme dhe Monitorimi: Rezultatet e testeve gjenetike rrisin ndërgjegjësimin individual dhe inkurajojnë menaxhimin proaktiv të shëndetit. Skriningjet e rregullta mund të çojnë në zbulimin e hershëm, i cili shpëton jetë.

• Opsionet e Trajtimit të Personalizuar: Rezultatet e testeve gjenetike luajnë një rol kritik në përshtatjen e strategjive të trajtimit për pacientët e diagnostikuar me kancer gjiri. Zgjedhjet e trajtimit, përfshirë terapitë hormonale ose terapitë e synuara, shpesh udhëhiqen nga profilet gjenetike. Këto teste janë thelbësore dhe ndër testet e para që kryhen pas diagnozës së kancerit. Ato kanë vlerë të madhe. Për pacientët negativë ndaj receptorëve hormonalë, testimet e avancuara bëhen edhe më të rëndësishme.

• Përparimet e Vazhdueshme Shkencore: Ndërsa kuptimi i këtyre sëmundjeve rritet, po ashtu zhvillohen edhe përparimet gjenetike dhe imunologjike për qëllime diagnostikuese dhe terapeutike. Qëndrimi i përditësuar është thelbësor, pasi çdo zbulim i ri që mund të ndikojë edhe në jetën e një personi të vetëm është i paçmuar.